Bitcoin
Bitcoin é un criptoactivo creado no ano 2009 por unha persoa ou grupo de persoas cuxa identidade é descoñecida, baixo o pseudónimo de Satoshi Nakamoto. O obxectivo orixinal era crear un novo sistema de pagamento sen intermediarios financeiros. Non obstante, actualmente utilízase principalmente coma vehículo de investimento, xa que carece dunha base ou fundamento económico claro que xustifique o seu valor de mercado e non ten curso legal en case ningún país.
Bitcoin foi a primeira creación do que se coñece como «criptomoedas», que xurdiron co obxectivo de substituír o diñeiro tradicional, eliminando a intermediación financeira levada a cabo tanto polos bancos comerciais coma polos bancos centrais. Non obstante, as criptomoedas non cumpren coas tres características definitorias para ser consideradas diñeiro: medio de pago, depósito de valor e unidade de conta.
A teoría económica define o diñeiro non pola súa natureza, senón polas funcións que desempeña: «O diñeiro consiste nos instrumentos que a sociedade utiliza como unidade de conta, depósito de valor e medio de pagamento». Estas tres condicións deben cumprirse simultaneamente. Os instrumentos que poden considerarse diñeiro variaron ao longo da historia (por exemplo, cunchas, sal, metais preciosos, etc.).
Desde o século XIX ata 1971, o diñeiro estivo respaldado por ouro de diversas maneiras, baixo o que se denominou o «sistema monetario do patrón ouro», polo cal o valor do diñeiro podía, en principio, converterse en gramos de ouro se os cidadáns que o posuían así o solicitaban. Este «patrón ouro» foi abandonado en 1971, polo que desde entón o diñeiro xa non está respaldado por un activo físico; isto é o que se coñece como «diñeiro fiduciario».
Hoxe en día, diñeiro considérase tanto os billetes e as moedas emitidos polo banco central coma o diñeiro creado polos bancos comerciais mediante as súas actividades de captación de depósitos e concesión de crédito.
O «diñeiro fiduciario» baséase na confianza da cidadanía nos bancos centrais dun país ou área monetaria. Polo tanto, a reputación destas institucións é fundamental para garantir que os seus billetes e moedas, que son recoñecidos como moeda de curso legal, sexan aceptados por outros cidadáns ou empresas para liquidar obrigas. Este respaldo histórico do diñeiro fiduciario é algo que nin Bitcoin nin ningunha outra criptomoeda posúen.
Por que non se poden considerar as criptomoedas «diñeiro»?
- Unidade de conta:
Como consecuencia da súa alta volatilidade, as criptomoedas non poden considerarse un instrumento fiable para medir o valor de mercado de diferentes produtos e servizos. - Reserva de valor:
Do mesmo xeito, debido á súa alta volatilidade, as criptomoedas non poden considerarse un instrumento fiable para manter o seu valor ao longo do tempo. - Método de pago:
As criptomoedas non se aceptan como medio de pago en ningún país, agás O Salvador, que recoñeceu Bitcoin como moeda de curso legal no país1.
No momento da súa creación, Bitcoin concibiuse para:
- Asumir o papel dunha «moeda alternativa» para transaccións financeiras sen intermediarios.
- Ofrecer unha alternativa para reducir o custo das transaccións financeiras, empregando unha rede usuario-a-usuario (peer to peer).
- Asemellarse funcionalmente a unha «moeda descentralizada» que lles permitise aos usuarios enviar e recibir pagamentos a través de fronteiras xeográficas en menos tempo ca as transferencias tradicionais.
Por que tiveron tanto éxito o Bitcoin e os criptoactivos en xeral desde a súa aparición en 2009?
Como xa sabemos, os criptoactivos baséanse nunha tecnoloxía innovadora chamada cadea de bloques (blockchain)2, que pode ter múltiples vantaxes en termos de automatización e integración de procesos e control de rexistros. Non obstante, o uso desta tecnoloxía para desenvolver «criptomoedas» que poidan substituír a moeda de curso legal é limitado.
Polo tanto, con esta base, podemos definir os aspectos positivos e negativos dos criptoactivos.
Positivos:
Alto potencial da Tecnoloxía de Rexistros Distribuídos. Isto permite a automatización de procesos e a garantía da seguridade, o que á súa vez pode supoñer avances significativos no funcionamento dos mercados financeiros.
- Programabilidade dos criptoactivos. Isto significa que algúns destes activos dixitais teñen a capacidade de incluír conxuntos de instrucións en forma de código informático mediante os chamados «contratos intelixentes» (smart contracts).
Negativos:
Alta volatilidade: o valor de Bitcoin é moi volátil e pode fluctuar drasticamente nun curto período de tempo. Isto significa que adquirir Bitcoin supón un risco moi elevado, que pode resultar na perda de todo o capital investido. Isto débese a que Bitcoin non está respaldado por activos; o seu valor baséase na confianza da comunidade que cre nel.
- Seguridade limitada: as transaccións con criptoactivos son irreversibles e non se poden reverter. Se se realiza unha transacción a unha carteira (wallet) por erro, non hai forma de recuperala. Ademais, as carteiras dixitais poden ser hackeadas, o que pode provocar a perda total dos fondos investidos sen posibilidade de recorrer ás autoridades competentes.
- Aceptación limitada: a aceptación de criptoactivos como medio de pagamento aínda é moi limitada.
- Risco de fraude: a regulación aínda incipiente destes mercados, así como a limitada experiencia dos supervisores, profesionais e usuarios en comparación co mercado financeiro tradicional conleva un alto risco de que se dean situacións que impliquen calotes ou fraudes. Casos recentes como Terra-Luna e FTX son exemplos claros. O novo regulamento europeo que entrou en vigor o 30 de decembro de 2024 (Regulamento MiCA) establece un marco regulatorio que mitigará algúns destes riscos, aínda que non ten o mesmo nivel de esixencia que a normativa aplicable aos instrumentos financeiros tradicionais.
- Escalabilidade limitada: para que unha transacción en Bitcoin chegue dun usuario a outro, a rede debe validala. Dependendo da saturación da rede, unha transacción pode levar desde 10 minutos ata varias horas, independentemente da hora do día. Ademais, o custo de realizar transaccións na rede Bitcoin é moi elevado. Para mitigar este problema, desenvolvéronse solucións tecnolóxicas que aproveitan a rede Bitcoin sen ter que rexistrar cada transacción, o que podería permitir un uso intensivo de Bitcoin (como Lightning).
1 La República Centroafricana también adoptó en 2022 Bitcoin como moneda en curso legal, pero la abandonó un año más tarde.